.jpg)
เคยสงสัยไหมว่า ทำไมบางคนดื่มกาแฟตอนเย็นแล้วยังหลับสบาย แต่บางคนกลับใจสั่นและนอนไม่หลับ หรือทำไมบางคนรับประทานแป้งเยอะ แต่น้ำหนักไม่ขึ้น ขณะที่บางคนควบคุมอาหารแทบตายแต่ยังอ้วนง่าย คำตอบหนึ่งที่นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกกำลังให้ความสนใจ คือ “พันธุกรรม” หรือ “ยีน” ของแต่ละคน
ในปี 2003 นักวิจัยด้านโภชนาการและพันธุศาสตร์เสนอแนวคิดว่า อาหารไม่ได้ส่งผลต่อทุกคนเหมือนกัน เพราะร่างกายของแต่ละคนมียีนที่แตกต่างกัน ซึ่งส่งผลต่อการเผาผลาญ การดูดซึมสารอาหาร และการตอบสนองต่ออาหารแต่ละประเภท (Müller & Kersten, 2003)
Nutrigenomics หรือ โภชนพันธุศาสตร์
คือศาสตร์ที่ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง อาหารและสารอาหาร กับ การแสดงออกของยีน แนวคิดนี้นำไปสู่การดูแลสุขภาพแบบ Personalized Nutrition หรือ “โภชนาการเฉพาะบุคคล” เพราะในอนาคต อาหารที่ดีที่สุด อาจไม่ใช่อาหารที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน แต่คืออาหารที่ เหมาะกับยีนของแต่ละคน
ทำไมบางคนดื่มกาแฟแล้วใจสั่น
หนึ่งในตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดของ Nutrigenomics คือ คาเฟอีน งานวิจัยในวารสาร JAMA พบว่า ยีน CYP1A2 มีผลต่อความสามารถในการสลายคาเฟอีนในตับ (Cornelis et al., 2006)
- คนที่มียีนบางรูปแบบจะเป็น “slow metabolizer” หรือสลายคาเฟอีนได้ช้า ทำให้คาเฟอีนอยู่ในร่างกายนานกว่าปกติ ส่งผลให้เกิดอาการ เช่น ใจสั่น นอนไม่หลับ วิตกกังวล ความดันโลหิตสูง และหากดื่มกาแฟปริมาณมากต่อเนื่อง อาจเพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจได้
- บางคนเป็น “fast metabolizer” สามารถสลายคาเฟอีนได้เร็ว จึงอาจได้รับประโยชน์จากกาแฟมากกว่า เช่น ตื่นตัวดีเพิ่มการเผาผลาญ
ทำไมบางคนกินแป้งแล้วอ้วนง่าย?
อีกตัวอย่างที่ได้รับความสนใจ คือ ยีนที่เกี่ยวข้องกับการเผาผลาญคาร์โบไฮเดรต เช่น FTO TCF7L2 APOA2
งานวิจัยใน The American Journal of Clinical Nutrition พบว่า
- ผู้ที่มียีน APOA2 บางรูปแบบและบริโภคไขมันอิ่มตัวสูง มีโอกาสเกิดโรคอ้วนมากกว่าคนทั่วไปประมาณ 2 เท่า (Corella et al., 2010)
- บางคนแม้กินอาหารคล้ายกัน กลับควบคุมน้ำหนักได้ดีกว่านอกจากนี้ ยีนบางชนิดยังเกี่ยวข้องกับ ความไวต่ออินซูลิน การสะสมไขมัน ความหิวและความอยากอาหาร ความเร็วในการเผาผลาญพลังงาน
จาก Nutrigenomics สู่ Precision Medicine
ปัจจุบัน แนวคิด “Precision Medicine” หรือการแพทย์แม่นยำ กำลังได้รับความสนใจทั่วโลก แทนที่จะใช้แนวทางเดียวกับทุกคน แพทย์และนักวิจัยเริ่มใช้ข้อมูลเฉพาะบุคคล เช่น
- พันธุกรรม
- พฤติกรรม
- สิ่งแวดล้อม
- รูปแบบการใช้ชีวิต
เพื่อออกแบบแนวทางดูแลสุขภาพที่เหมาะกับแต่ละคนมากที่สุด และ Nutrigenomics เป็นอีกหนึ่งในเครื่องมือสำคัญ
เทคโนโลยี MassARRAY กับการวิเคราะห์ Nutrigenomics
หนึ่งในเทคโนโลยีที่ได้รับความนิยมในการศึกษาด้าน Nutrigenomics คือ MassARRAY
MassARRAY เป็นเทคโนโลยีวิเคราะห์สารพันธุกรรมด้วยเทคนิค MALDI-TOF Mass Spectrometry ซึ่งสามารถตรวจวิเคราะห์ความแปรผันของยีน หรือ SNPs ได้อย่างแม่นยำและรวดเร็ว
MassARRAY วิเคราะห์อะไรได้บ้างใน Nutrigenomics
เทคโนโลยีนี้สามารถใช้ศึกษายีนที่เกี่ยวข้องกับ
- หมวดอาหารการกิน (Diet)
ความอยากอาหาร (Appetite)
การตอบสนองต่อคาร์โบไฮเดรต (Carbohydrate Sensitivity)
การตอบสนองต่อไขมันไม่อิ่มตัว (Polyunsaturated Fat Sensitivity)
การรับรสอาหารที่มีรสมัน (Fat Taste Reception)
การรับรสเค็ม (Salt Taste Reception)
การรับรสหวาน (Sweet Taste Reception) - หมวดการตอบสนองต่ออาหารและสารต่าง ๆ
(Food Intolerance & Sensitivity)
การตอบสนองต่อแอลกอฮอล์ (Alcohol Flush Reaction)
การตอบสนองต่อโซเดียมและความดันโลหิต (Sodium Sensitivity & Hypertension)
การตอบสนองต่อคาเฟอีน (Caffeine Sensitivity)
ภาวะไม่ทนน้ำตาลแลคโตส (Lactose Intolerance) - หมวดวิตามินและอาหารเสริม
(Vitamins & Supplement)
• Vitamin B12
• Vitamin B6
• Vitamin C
• Vitamin A / Beta-carotene
• Vitamin D / Calcium
• Folate
• Omega-3 และ DHA
• ธาตุเหล็ก (Iron)
• Vitamin E
อนาคตของโภชนาการ อาจไม่ใช่ “กินตามเทรนด์” แต่คือ “กินตามยีน”
ในอนาคต การดูแลสุขภาพอาจเปลี่ยนจาก “อาหารสุขภาพสำหรับทุกคน” ไปสู่ “อาหารที่เหมาะกับพันธุกรรมของแต่ละคน”
Nutrigenomics จึงเป็นอีกก้าวสำคัญของการแพทย์และโภชนาการยุคใหม่ ที่ช่วยให้เราเข้าใจร่างกายตัวเองมากขึ้น และสามารถออกแบบการดูแลสุขภาพได้อย่างแม่นยำและยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
• Corella D et al. APOA2, dietary fat, and body mass index. Am J Clin Nutr. 2010.
• Cornelis MC et al. Coffee, CYP1A2 genotype, and risk of myocardial infarction. JAMA. 2006.
• Gabriel S et al. SNP genotyping using the Sequenom MassARRAY iPLEX platform. Curr Protoc Hum Genet. 2009.
• Müller M, Kersten S. Nutrigenomics: goals and strategies. Nat Rev Genet. 2003.
• Ordovás JM et al. Personalised nutrition and health. BMJ. 2018.